Már Örlygsson (mar@anomy.net)

Sjálfstætt starfandi viðmótshönnuður og vefforritari

...og forfallinn áhugamaður um netsamfélagið

1. Aðgengi fyrir alla
2. Gagnvirkni og viðmótshönnun
3. Vefslóðir og varanleiki

 

Aðgengi allra á vefnum

Rafræn miðlun upplýsinga getur boðið upp á að betra aðgengi, blindra, fatlaðra og notenda með tæknilegar sérþarfir en áður hefur þekkst.

Aðskilnaður innihalds og framsetningar þýðir að sama efnið getur tekið á sig fjölmargar mismunandi birtingarmyndir.

Hefur verið lofað í fjölda ára en lítið um efndir.

• Miðillinn var/er ungur, framtíðin óviss
• Lítil um alvarlega notkun framan af
• Skortur á tæknilegri þekkingu og áhuga
• Aukið aðgengi = aukinn kostnaður

Aukið aðgengi kostaði auka peninga af því að:

• Sterk krafa á "fallegar" vefsíður
• Frumstæðir vafrar --> flókið útlit og innihald þétt samofið
• Aðskilin, sérunnin útgáfa fyrir notendur með sérþarfir
• Fáfræði og reynsluleysi

Tímarnir hafa breyst. Gömlu afsakanirnar duga ekki lengur.

Góður stuðningur við staðla í öllum nýjum vöfrum snýr dæminu við.

Sjá einnig...

• Björn Bjarnason
• Wired.com
• Opera.com
• o.fl.

Fullkominn aðskilnaður innihalds og útlits:

• Innihaldið hefur hreina HTML merkingu ("semantic markup")
• Framsetningu stýrt með CSS reglum

Passað að hafa skýringartexta/lýsingar á öllum myndskreytingum.

Javascript virkni haldið í eins miklu lágmarki og kostur er.

Ein og sama vefsíðan:

• "Lúkkar vel" í nýjum, vinsælum vöfrum
• Prentast nett og smekklega
• Virkar vel í öllum gömlum vöfrum
• Er aðgengileg blindum og sjóndöprum
• Er nothæf í lófatölvum og farsímum

• Síðurnar eru fljótar að hlaðast
• Fljótlegri og ódýrari forritun
• Ódýrara viðhald (t.d. að skipta um útlit)
• Minna álag á vélbúnað og bandvídd

Mismunandi miðlar:

• Skjárinn miðlar á tvívíðum fleti
  (form og staðsetning efnis hluti af miðlun upplýsinganna)
• Lesvafrinn miðlar línulega
  ekki ósvipað útvarpsdagskrá, eða símsvörunarkerfi

(Aðrir línulegir miðlar: braille-borð, farsímaskjáir, etc.)

1. Efni síðunnar ákveðið
   (hugað að skýringum og orðalagi)
2. Efninu raðað upp í merkingarbært línulegt skjal (HTML)
3. Grafískur hönnuður ákveður útlit
4. Efnisþáttum skjalsins er raðað á skjá-/prentflötinn (CSS)

Vefurinn er orðinn samofinn daglegu lífsmunstri okkar. Hlutverk hans fer sífellt stækkandi í íslensku samfélagi.

Fatlaðir og aðrir einstaklingar með tæknilegar sérþarfir þurfa að geta nýtt sér rafræna útgáfu og þjónustu á jafnréttisgrundvelli á við aðra.

Með réttum vinnuaðferðum má tryggja aðgengi þessara hópa að vefnum án þess að það þurfi að kosta neitt aukalega.

 

Gagnvirkni og viðmótshönnun

(notendamiðuð hönnun)

Viðmótshönnun felur í sér heildræn afskipti af hönnun snertiflatar manns og kerfis... T.d.

• Orðaval og skýringar
• Val á tæknilegum útfærsluleiðum
• Aðgerðagreining og markmiðagreining
• Einföldun aðgerðaþátta og fækkun óþarfra milliskrefa
• Aðgengi blindra (dæmi um þátt sem er óháður grafík og útliti)
• Prófanir

Viðmótshönnun er ekki grafísk hönnun

Í notendamiðaðri hönnun (User Centered Design) áherslan á að niðurstaðan fullnægi þörfum, væntingum og getu notenda.

Notendamiðuð hönnun er í senn:

• Almenn hönnunarheimspeki og sýn á heiminn
• Heildræn aðferðafræði

• Notendur hafðir í huga alveg frá upphafi hönnunar.
• Útfærslan er prufukeyrð á úrtaki raunverulegra notenda.
• Áhersla á beinar atferlisrannsóknir, notkunarprófanir, frekar en spjallhópa og skoðanakannanir.

"When a person goes to a hardware store to buy a drill, they don't want a drill, they want a hole."

"If the user can't use it, it doesn't work."

"To the user, the Interface is the system."

Notendaviðmót snertiflötur manns og kerfis.

Gagnvirkni er gagnkvæm samskipti sem byggjast á einhvers konar "tungumáli".

Fólk á samskipti við gagnvirk kerfi gegnum notendaflöt/notendaviðmót.

Notendaviðmótið er tungumálið í samskiptunum

• Markmið, þarfir og væntingar
  (leita að upplýsingum, kaupa vöru, fá þjónustu, etc.)
• Félagslegir þættir
  (tungumál, menntun, reynsla, menning, aldur, etc.)
• Líkamleg geta
  (hreyfigeta, sjón, heyrn, fötlun, etc.)
• Andleg geta
  (athyglisgáfa, minni, læsi, greind, þroski, etc.)
• Umhverfisþættir
  (birta, hávaði, líkamsstaða, tímapressa, búnaður, etc.)

Fjórar mikilvægar spurningar:

• Hver er staða mín núna?
• Hvaða aðgerðir eru mögulegar?
• Hvernig framkvæmi ég þær?
• Hver verða áhrif þeirra?

Góð gagnvirkni/viðmótshönnun í hnotskurn:

• Quick response
• Efficient
• Consistent
• Familiar/Transparent
• Error prevention
• Lots of Feedback!

Góð gagnvirkni í tveimur orðum:

• Skiljanleg
• Skilvirk

Berið saman eftirfarandi:

• "Allar skrárnar eru í skjalasafninu. Smelltu hér til að fara í skjalasafnið"
• "Allar skrárnar eru í skjalasafninu."

Tenglar eiga að vera sjálfbærar, gegnsæjar leseiningar.

"Don't make me think!"

-- Steve Krug

 

Vefslóðir og varanleiki í vefútgáfu

Hvert er langtímaverðmæti veraldarvefsins?

Hvers virði eru tengingar milli vefsíðna
- innan eins vefsvæðis
- milli mismunandi vefsvæða?

Verða vefslóðirnar þínar óbreyttar eftir 10 ár?

• Leitarvélar týna síðunni
• Bókamerki/favourites brotna
• Linkar á öðrum vefsvæðum brotna

Áhrifanna gætir mest á vefsíðum sem liggja í eldri gagnasöfnum.

Á heildina litið tapast tími, vinna, upplýsingar og verðmæt þekking (að ekki sé minnst á menningarlegt og sagnfræðilegt gildi gamalla vefsíðna :-).

• Óháðar forritunarumhverfinu á vefþjóninum
• Stuttar og sæmilega læsilegar*
• Óháðar skipulagi á leiðakerfi og annari hverfulli flokkun
• Tryggt að ekki komi upp "árekstur" við annað svipað efni í framtíðinni

* helst lausar við viðföng á forminu ?id=XxXxXxX.

http://www.sjavarutvegsraduneyti.is/interpro/sjavarutv/sjavarutv.nsf/pages/1C010697204B28C000256C8B005ED5A1

http://www.stjr.is/interpro/stjr/stjr.nsf/pages/index.html

http://www.althingi.is/lagas/nuna/lagas.nr.html

http://www.althingi.is/altext/stjt/1995.096.html

http://www.althingi.is/vefur/lagasafn.html

Hversu mörg fyrirtæki og stofnanir hafa markað sér langtíma útgáfustefnu á vefnum?

Á miðli eins og vefnum þar sem auðvelt er að breyta vefslóðum og láta stakar síður (eða heilu vefsvæðin) hverfa fyrirvaralaust ... hverjar eru lagalegar og siðferðislegar skyldur úgefenda.?