Breytt forsetaembætti, só what?

Skrifað 7. júní 2004, kl. 23:15

(Skrifað hratt og örlítið "tongue-in-cheek". Birt með fyrirvara um stavsetningarvillur.)

A) Íhaldsrökleysa

Það að hlutirnir hafi verið á einhvern veg hingað til, dugir ekki eitt og sér til að réttlæta ástand mála, og enn síður dugir það sem röksemd fyrir því að þannig eigi þeir alltaf að vera. Að vísa til hefðar er almennt gagnslaus röksemd gegn breytingum, nema maður hyggist gefa sér að allar breytingar séu í eðli sínu slæmar. Ég vona að það sé enginn svo íhaldssamur að hann trúi því.

Davíð og félagar spila núna út hefðarspilinu sem mótsvar við því að það var loksins slegið á puttana á þeim. Málið er að þeir eru síður en svo jafn saklausir og varnarlausir og þeir vilja láta. Davíð (sérstaklega hann) er gríðar klár og útsjónarsamur pólitíkus og hefur náð mikilli færni í að spila með stjórnskipanina þannig að öll völdin sópist að honum (hann er t.d. sérfræðingur í að kýla mál í gegn á alþingi), og hann ætlar sér ekki að láta neitt stöðva sig - síst af öllu einhvern ómerkilegan forseta, sem þó hefur stjórnarskrárbundið vald sem er tæknilega einni virðingarskör hærra valdi hans sjálfs.

Þetta er svona almenn pæling sem kviknaði nokkrum sinnum við lestur á röksemdum Munda.

B) Hræðsluáróður

Að halda því fram að allt hljóti að fara til helvítis ef forsetinn byrjar að beita málsskotsséttinum er hræðsluáróður. Svipuð rök nota kristilegir íhaldsmenn í Bandaríkjunum gegn hjónaböndum samkynhneigðra. ("Ef við leyfum fólki af sama kyni að giftast, hvað kemur þá næst? Hjónabönd fólks og gæludýra? Barnaníðingar að giftast kornabörnum? Nei! Við verðum að stöðva þessa vitleysu!")

Þessi hræðsluáróður gagnast vel til að afla fylgis þeirri hugmynd að það sé slæmt að hluti löggjafarvaldsins sé vistaður utan alþingis og utan flokksforystu ríkisstjórnarflokkanna, því meiri völd á færri höndum er eitthvað sem kitlar núverandi ríkisstjórn ómælanlega.

Það er merkilegt hvernig það virðist ekki skipta neinu máli að yfirgnæfandi meirihluti þjóðarinnar var ánægð með þessa tilteknu ákvörðun forsetans og vill að hann hafi þennan málskotsrétt.

Sama hvernig maður horfir á þetta þá er þetta meinta "vald" forsetans afar lítið, því líkt og Reynir Axelsson útskýrir ágætlega, felur 26. greinin fyrst og fremst í sér takmörkun á valdi forsetans - þ.e. ólíkt ráðherra, þá hefur hann ekki neitunarvald.

...og hér kemur einmitt tappinn sem skolar niður öllum hræðsluáróðrinum: Forsætisráðherra hefur þetta sama vald (nema sterkara). Ráðherrann getur neitað að skrifa undir hvaða lög sem honum sýnist, og hvorki forsetinn né aðrir geta gert neitt í því. Ef málsskotsréttur forsetans er tifandi tímaspengja, hvað þá með neitunarvald forsetisráðherra?

C) Laus fallbyssa?

Það er ennfremur harla marklaust að tala um að forsetanum séu ekki settar neinar skorður um það hvenær hann beitir meintu valdi sínu. Það liggur í augum uppi að ef þú afhendir einhverjum völd þá er viðkomandi í lófa lagið að beita þeim. Nákvæmlega sömu heimsendaspár má setja fram um alla þingmennina 63, og þessa 12 þeirra sem fara með ráðherravald. Þeir eru allir tifandi tímasprengur, og gætu tekið upp á því að beita völdum sínum eftir eigin geðþótta og samvisku!

...Guð forði okkur frá því.

D) Afsakið hliðarskref

Mundi, hvað er málið með þessa setningu?

"...í staðinn myndi [forsetinn lofa að nota ekki] málskotsréttinn í hvert einasta skipti sem meirihlutinn er að ganga frá lögum sem myndu etv ekki njóta stuðnings meirihluta þjóðarinnar."

Ég sé nokkrar mögulegar túlkanir á henni:

• Ertu að gefa í skyn að það væri rangt/ósiðlegt af forsetanum að hleypa í gegn lögum sem meirihluti þjóðarinn er líklega ósáttur við?

• Eða ertu að segja að það sé óeðlilegt af forsetanum að heimta þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem líklegt er að meirihluti þjóðarinnar sé mjög ósáttur við?

• Áttu við að þú teljir það í eðlilegum verkahring Alþingis að setja reglulega lög sem stangast á við vilja meirihluta kjósenda?

• Eða ertu bara almennt ósáttur við þá valddreifingu sem felst í því að hluti aktíva löggjafarvaldsins sé vistaður utan veggja ráðuneytanna, ég meina Alþingis?

(Já, ég er að vera orðhengill og leiðindapúki. Þessi setning bara kallaði á þessar spurningar. ;-)

E) Breytt forsetaembætti, so what?

Já forsetaembættið er ekki það sama og áður, en það er ekki endilega slæmt.

A.m.k. er meirihluti þjóðarinar hoppandi kátur yfir þessu; Leiðinlega postulínsstyttan er búin að umbreytast í ýkt kúl Action Man(TM) sem býður upp á spennandi möguleika, og getur boðið Dr. Evil og félögum birginn. Tæknilega er samt embættið óbreitt, því atburðir undanfarinna daga hafa allir verið innan þess lagabókstafs stjórnarskrárinnar sem hefur staðið óbreyttur frá upphafi.

Það að forsetaembættið sé orðið smápólitískt boðar enn fremur hvorki heimsenda né ógnaröld innan íslenska stjórnkerfisins. Síður en svo! Það eina sem gerist við það, er að raunveruleg þungamiðja valdsins flyst örlítið til innan stjórnkerfisins, og héðan í frá verða forsetakosningarnar aðeins áhugaverðari atburður en áður. (Sjá einnig "Hræðsluáróður".)

Forsetakosningarnar eru einstaklingskosning, og af þeim sökum grunar mig að líkurnar á því að þjóðin kjósi oftar en einu sinni forseta sem misnotar málsskotsréttinn (eða önnur völd sem forsetinn hefur), séu mun minni en að hún kjósi yfir sig aftur og aftur vonda, siðblinda stjórnmálamenn, af því þeir eru hluti af stórri, óskiptanlegri pakkalausn flokkakerfisins.

F) Tilfinningar

Ég fílaði greinina hans Jóa af því hún tjáir svo ágætlega allan pirringinn sem er hlaðinn upp inn í mér yfir þessum málum öllum og þessari ógeðslegu orðræðu sem ríkisstjórnin hefur spunnið í kringum þetta mál. Það sama grunar mig að hafi gilt um flesta þá sem hrósuðu færslunni hans Jóa.

Það kraumar í fólki alveg bullandi reiði og pirringur yfir þessu máli, og svo mörgum öðrum. Tilfinningar skipta máli.

Að lokum má segja að það sé fáránlegt að benda á forsetann sem einhvern sökudólg í þessu máli. Nær væri að andsvítast út í ríkisstjórnina fyrir að hafa hegðað sér með þeim hætti að svona hlaut að fara á endanum. Ef ekki í fyrra eða hitteðfyrra, þá nú. Og ef ekki nú, þá einhvern tíman seinna.

Greinin hans Jóa er kannski "illa ígrunduð" ef hún er skoðuð sem dautt samansafn sundurlausra setninga og "staðreynda" en hún meikar heilmikið sens ef hún er lesin sem tilfinningaleg heild í ljósi atburða líðandi stundar. Hið öfuga gildir um Deiglupistil Borgars.