![[Passamynd]](/files/2003/05/mar.gif)
Már ÖrlygssonEitt mennsk, mörg mennsk
Það fer í taugarnar á mér að það er ekki til íslenskt hvorugkyns nafnorð sem merkir manneskja eða einstaklingur. Öll orðin sem við notum yfir mannverur eru annað hvort karlkyns eða kvenkyns, og sama hvað við reynum þá höfum við alltaf tilhneygingu að tengja kyn orðsins kyni aðilans sem um er rætt. Þannig eru karlmenn frekar "aðilar" og "einstaklingar", en konur oftar "verur" og "manneskjur". Öll þessi orð hafa innbyggðar tengingar við ýmist karllæg eða kvenlæg gildi/eiginleika og lita með blæbrigðum sínum alla umræðu um fólk. ("Fólk" er hvorugkyns en hefur enga eintölumynd.)
Því dettur mér í hug að kannski sé mögulegt og hreinlega skynsamleg að taka í notkun nýtt orð:
- Mennsk
-
no, hk. Manneskja, einstaklingur, mannvera, aðili, persóna. Sbr. "Mensch" í þýsku og "en mennsk" í öðrum norðurlandmálum.
Eintala: Mennsk, mennsk, mennski, mennsks. Fleirtala: Mennsk, mennsk, mennskum, mennska.
Bara pæling...
Svör frá lesendum (8)
Bjarni Rúnar svarar:
Fólk. Sleppa því svo bara að tala um stakt fólk, fleirtala er fín!
21. janúar 2004 kl. 13:00 GMT | #
Már Örlygsson svarar:
Heh... :-)
21. janúar 2004 kl. 13:06 GMT | #
Tryggvi R. Jónsson svarar:
Er hægt að tala um einstakling án kyns? Ég verð eiginlega að vera sammála Bjarna. Fólk er gott þegar maður vill tala um ,,andlitslausan hóp fólks án kynjablæbrigða". Ef það er nauðsynlegt að tala um ,,eitt fólk" finnst mér orðið einstaklingur vera kyn-lausasta orðið. Ég óttast því miður að þetta nýyrði fari sömu leið og ,,pressugersbotn með áleggi" :-)
21. janúar 2004 kl. 13:09 GMT | #
Már Örlygsson svarar:
Mennsk er þjált í notkun, merkingin nokkuð gegnsæ, og tengingin við systurmál íslenskunnar skýr.
Það er sama hvað mann langar til að finnast "einstaklingur" eða "manneskja" vera kynlaus og hlutlaus orð, þá breytir það aðldrei því að þau eru kynjuð, og málfræðilegt kyn þeirra hefur sterka tilhneygingu til að stýra notkun þeirra í þann farveg að kyn "hlutlausa" orðsins fer saman við kyn mennsksins sem rætt er um.
Ástæðan er m.a. sú að það misbýður máltilfinningu manns að tala "nafnlaust" um konu og vísa til hennar með persónufornafninu "hann" (einstaklingurinn). Ég hef marg oft reynt þetta og jú þetta er alveg gerlegt, en það er óþægilegt. Ef maður vandar sig ekki sérstaklega þá velur maður sjálfgefið "hlutlaus" orð af "réttu" kyni.
P.S. Rakst áðan á greinina "Málfræði og misrétti karla og kvenna" eftir Ingólf Ásgeir Jóhannesson: http://www.ismennt.is/not/ingo/STJOAB.HTM
21. janúar 2004 kl. 13:31 GMT | #
Einar Jón svarar:
Mennsk hefur bara ekki sama sjarma og fólk, samanber "Mennsk er fífl"
21. janúar 2004 kl. 14:50 GMT | #
Már Örlygsson svarar:
Einar, auðvitað hættum við ekki að nota orðið "fólk". Frasinn "Fólk er fífl" er flottur því hann stuðlar. Engin ástæða til að hætta að nota hann.
Sambærilegur frasi fyrir orðið "mennsk" væri "mennsk eru fífl", nema ef þú vildir halda fram fíflsku eins mennsks, þá væri það "mennskið er fífl"... ;-)
21. janúar 2004 kl. 14:57 GMT | #
Hr. Svavar svarar:
Ég leysi þetta alltaf bara með því að tala um "fól" Eintala: Eitt fól Fleirtala: Margt fólk (eða mörg fólk)
:-)
21. janúar 2004 kl. 15:20 GMT | #
Hrafnkell svarar:
Ég nota einstaklingur jafnt um konur og karla og hef bara aldrei gert neina kynjatengingu á því þó svo að orðið hafi ákveðið málfræðilegt kyn.
21. janúar 2004 kl. 16:22 GMT | #