Framtíð rafrænnar útgáfu og miðlunar

Skrifað 8. janúar 2004, kl. 04:50

Plöturisarnir gráta reglulega í fjölmiðlum og segja að ásókn í ókeypis tónlist á netinu og notkun geisladiskabrennara í heimilistölvum séu að drepa tónlistariðnaðinn. Hagfræðispegúlantinn Peter Martin er ekki sammála þessum staðhæfingum og skrifar grein í Sidney Morning Herald, Forget the spin, taping is not killing music. Holl lesning.

Þessum harmagráti útgáfurisanna fylgir yfirleitt umræða um hvernig læsa megi rafrænum hugverkum þannig að komið sé í veg fyrir afritun þeirra og hægt sé að stjórna því hvernig þau eru notuð og af hverjum.

Ég tel að þessi krafa á læsingu á tónlist og kvikmyndum snúist ekki nema að litlu leyti um að listamenn fái sanngjarna umbun fyrir listaverkin sín, heldur snýst hún aðallega um að viðhalda núverandi "power-law" dreifingu þeirra peninga sem fólk eyðir í menningarefni s.s. tónlist og kvikmyndir - en núverandi kerfi tryggir einmitt að stóru útgáfurisarnir eru að fá 95% af þeim peningum sem fólk eyðir í menningar- og skemmtiefni. (Skýring: manneskjan er félagsvera og það er okkur eðlislægt að vilja sjá og heyra það sama og fólkið í samfélaginu okkar.)

Það er hins vegar mín reynsla að þegar maður hefur greiðan aðgang að t.d. tónlist eða kvikmyndum þá eyðir ég síst minni peningum í tónlist og kvikmyndir (rannsóknir benda til þess að þetta gildi um lang flest fólk) en hins vegar veldur þetta því að ég eyði þessum peningum öðruvísi. Í stað þess að borga fyrir vinsældapoppið sem er að fá fullt, fullt af peningum hvort sem er, þá eyði ég peningunum mínum í auknum mæli í að kaupa tónlist frá smærri tónlistarmönnum, sjálfstæðum listamönnum og fólki sem ég þekki einhver deili á. Þetta hefur kannski þau áhrif að feitu útgáfukettirnir græða ekki alveg eins mikið og ella, en um leið hefur þetta þau áhrif að fleiri tónlistarmenn hafa tekjur af listsköpun sinni.

Það má því leika sér að því að álykta að með frjálsri dreifingu tónlistar og frjálsum greiðslum, þá muni tekjumunur listamanna minnka að einhverju leyti. Ennfremur verður að teljast ólíklegt að þótt að greiðslur væru gefnar frjálsar (upp að vissu marki a.m.k.) að listunnendur sýndu af sér slíka nísku að þeir létu uppáhalds listamennina sína líða skort. Ég held að fólk sé alveg meira en tilbúið að borga fyrir góða list.

Því aðhyllist ég þá hugmynd að dreifing tónlistar sé gefin frjáls á netinu en í staðinn tökum við upp einfalt stefgjaldamódel -- Sjá t.d. hugmyndir um "Alternative Compensation System" og hugmyndir William Fishers í bókinni Promises to Keep.

Í fyrra skrifaði ég hugleiðingar mínar um rafrænan höfundarétt, þar sem ég velti fyrir mér merkingarmuninum á "höfundarétti" og "afritunarrétti" (e. "copyright") og skoðaði m.a. hvernig hefðbundin merking hugtakanna "eintak" og "afrit" brotnar við tilkomu rafrænnar miðlunar. Ein af niðurstöðum þessara hugleiðinga minna var að nær væri að horfa á rafræna miðlun (t.d. á tónlist) sem nokkurs konar útvörpun, með tilheyrandi kröfu á einhvers konar "stefgjöld" frekar en að tala sífellt um "eintök" og "afritanir" og "þjófnað" þegar fólk sækir og hlustar á tónlist gegn um tölvu.

Þegar ég horfi á núverandi laga- og viðskiptaumhverfi og hlusta á endalausan barlóminn í útgáfurisunum, þá finnst mér svo augljóst að eitthvað mikið þarf að breytast. Við erum með þessa æðislegu tölvutækni sem gerir það svo auðvelt að sækja rafrænt efni og njóta þess og að er eitthvað svo rosalega öfugsnúið að ímynda sér að það sé ekki hægt að græða peninga án þess að gera allt lok lok og læs.

Aðrar vísanir:

• Eldri færsla: Má ekki lána rafræn hugverk?
• Dan Bricklin: Copy Protection Robs The Future
• Mark Pilgrim: What the Past Will Look Like Some Day - " If it can’t be copied, it won’t make it to the next medium, and that’s a problem because no medium lasts forever."