Vangaveltur um vefleiðara

Skrifað 12. október 2002, kl. 13:29

Það var gaman að sjá eðal"bloggarana" Salvöru og Stefán Páls í Kastljósinu í gærkvöldi.

Þótt þau hafi bæði verið hálf kjaftstopp á köflum þá voru þau alveg prýðis fulltrúar fyrir vefleiðaramenninguna. Mér fannst alveg frábært að fyrstu kynni Kastljóssáhorfenda af bloggi væru ekki bara einhverjir krakkakjánar sem segja "ýkt" í öðru hverju orði, heldur ofurvenjulegt, fullorðið fólk eins og Stefán og Salvör.

Undanfarið hefur borið í auknum mæli á umfjöllun um vefleiðara í íslenskum pappírsfjölmiðlum og nokkrum "alvarlegum" vefmiðlum.

Þó umfjöllunin hafi almennt verið fremur yfirborðskennd, þá hefur "bloggið" sem betur fer fengið frekar jákvæða og fordómalausa meðferð í þeim skrifum. Eina undantekningin er líklega smávægilegt nöldur bókahöfundarins Mikaels Torfasonar fyrir nokkrum mánuðum, en það virtist aðallega eiga rætur að rekja til þess að vinur hans, Dr. Gunni, var næstum hættur að senda honum tölvupóst.

Þessi annars jákvæða og forsómalausa umfjöllun er líklega enn eitt dæmið um það hvað við Íslendingar erum tilbúnir að samþykkja nýjungar. Við notum farsíma meira en aðrar þjóðir, fáar þjóðir nota greiðslukort (debit og kredit) jafn mikið og við, og þegar fótanuddtækin komu fram á sjónarsviðið þá settum við líka heimsmet í fótabaði. :-)

Eins og þeir vita sem hafa fylgst með vefleiðaramenningunni utan Íslands, þá er ekki nema tæpt ár síðan bandarískir fjölmiðlar fóru að sýna vefleiðurum athygli. Sú athygli var í fyrstu fremur neikvæð. Allir "alvöru" blaðamennirnir kepptust um að draga upp þá mynd af vefleiðarahöfundum að þeir væru allir óskrifandi krakkar og athyglissjúklingar. Ennfremur virtist þeim vera það mikið kappsmál að undirstrika að vefleiðaraskrif ættu ekkert skylt við blaðamennsku og aðrar "alvöru" ritsmíðar. Vefleiðarar væru ágæt skemmtun í smá tíma, en það væri ekkert mark á þeim takandi. Í dag virðast bandarískir fjölmiðlar vera búnir að taka vefleiðarana í sátt.

Það gleður mig því að sjá að Íslendingar virðast ætla að sleppa alveg við þetta tímabil neikvæðrar umfjöllunar. Lengi lifi nýjungagirni íslensku þjóðarsálarinnar!

Það er samt alveg skiljanlegt að atvinnublaðamönnum (og Mikael Torfasyni) sé aðeins brugðið þegar þeir horfa á vefleiðaraholskefluna. Þessi hópur atvinnumanna hefur nefnilega hingað til setið nær einir að því að skapa lesefni og fanga athygli fréttaþyrstra. En núna er skyndilega komin bullandi samkeppni frá fólkinu á götunni. Allt í einu eru allir lesendur orðnir rithöfundar líka.

Mér finnst samt eins og "atvinnumennirnir" í faginu hafi brugðist eigin málstað með því að skoða ekki vefleiðaramenninguna ofan í kjölinn. Þannig hefðu fagmennirnir virkilega sýnt fram á eigin "fagmennsku". Klárir menn eins og Mikael Torfason hefðu gjarnan mátt (og mega enn!) skoða vefleiðarana eins og hvert annað nýbrum í íslenskri menningu. Þeir mættu reyna að sjá, og skrifa um, hvert þessi þróun er líklega til að leiða okkur sem samfélag - í stað þess að tala bara um skammtímaáhrif hennar á atvinnumöguleika þeirra sjálfra.

-- -- -- -- --

Ég byrjaði á að skrifa ofangreindar vangaveltur af því að ég var um daginn beðinn um að segja "eitthvað gáfulegt" um vefleiðara.

Guðmundur Svanson, Deiglu-penni með meiru [-(http://www.hi.is/~gudmus/)-], var að ganga frá grein í Stúdentablaðið um vefleiðara og þróun þeirra og hlutverk í vefsamfélaginu. Hann hafði samband við mig og fleira fólk til að fá okkar sjónarhorn á málið.

Ég sendi honum í flýti romsu af hugrenningum á tiltölulega sundurlausu formi og ákvað að leyfa honum að jórtra út því að eigin vild. Inn á milli voru hálfkláraðar hugsanir, en mestmegnis voru þetta áhugaverðir punktar.

Hér kemur það sem ég sendi Guðmundi:

-- -- -- -- --

Ég held að munurinn á vefleiðurum í dag og þegar þeir voru að byrja fyrir 4-5 árum síðan sé *nákvæmlega enginn*. Fólk heldur vefdagbækur af sömu hvötum í dag og það gerði þá. Það hefur hvöt til að tjá sig og heyrast.

Sumir vilja halda því fram að vefleiðarar séu einhver bóla sem springur. Það er vitleysa. Þeir eru sprottnir af sammannlegri frumhvöt - hvötinni til að vera einstaklingur í samfélagi við aðra einstaklinga.

Vefleiðarinn nærir þörf okkar fyrir að vera einstaklignar og samfélagsverur. Þessar tvær hvatir ná ótrúlegu jafnvægi í vefleiðaranum. "Bloggarinn" á skrifin sín og umhverfið sem þau birtast í, en um leið gefur hann öðrum kost á að "hlusta á" og bregðast við með því að skrifa og linka til baka.

Vefurinn gefur þér kost á að vera "þú" á alveg glænýjan hátt.

Það má líka líta svo á að vefurinn neyði okkur til að endurskilgreina hvað er "raunverulegt". Raunveruleikinn hefur hingað til átt fast lögheimili í efnisheiminum. Þannig er okkur kennt að samansafnaðir líkamar séu "raunverulegri" en tilfinningatengsl og sameiginleg áhugamál.

Samt hefur á netinu myndast fjölmörg mjög raunveruleg samfélög fólks sem skrifar vefdagbækur og les dagbækur hvers annars. Þetta fólk á samskipti með tölvupósti, vefskrifum og linkum. Þetta samfélag er fullkomlega óefniskennt en samt er raunveruleiki þess fullkomlega óvéfengjanlegur (það er meira að segja hægt að teikna "kort" af tengslunum og samskiptunum!).

Þetta fólk sem myndar fjölmörg lítil samfélög yfir vefinn hefur í mörgum tilfellum aldrei hist, og hefur jafnvel engan áhuga á að hittast. Þetta fólk á ekkert sameiginlegt nema þessi samfélög.

Samfélagsnetið verður sýnilegra og áþreifanlegra á vefnum. Skoðanaskiptin verða bæði þéttari og hraðari, og hversdagsleg og persónuleg umræða/frásögn sem annars mundi hljóðna í vindinum lifir áfram á vefsíðum liðinna mánuða og ára. Þannig geta áhugasagnfræðingar nútímans (og framtíðarinnar) þrætt gömul annálaskrif sem vísa síðu frá síðu, frá einum einstaklingi til annars, einni rödd til annarar.

Þessir "krakkar" sem skrifa vefleiðara eru margir hverjir miklu betri vefpennar en atvinnublaðamennirnir hjá flestum veffjölmiðlunum. Þessir krakkar eru óhræddir við að linka og tala saman. Þau fatta að vefurinn er tvístefnumiðill en ekki bara útsendimiðill.

(Það er eitthvað svo hrokafullt að ætlast til að allir hlusti á þig án þess að hlusta til baka, en það er einmitt þannig sem hefðbundin fjölmiðlun virkar. Sama gildir um markaðssetningu.)

Markaðsfólk er vant því að senda frá sér skilaboð í formi auglýsinga og fréttatilkynninga. Þessi skilaboð eru svo gjörsamlega gersneydd tilfinningu og persónuleika. Þeim er ætlað að vera fullkomin og gefa lýtalausa mynd af vörunni og fyrirtækinu.

En við vitum öll að ekkert er fullkomið og lýtalaust og þess vegna fara auglýsingar svo ótrúlega í pirrurnar á fólki.

Vefleiðararnir eru einmitt svo heillandi af því þar heyrir maður í raunverulegu fólki með fílapensla og persónuleikagalla. Ég held að við lesum vefleiðara í von um að sjá okkur sjálf (eða andhverfu okkar) í höfundinum. Kannski les sumt fólk vefleiðara í einhverri frumstæðri leit að sjálfu sér.

Með tilkomu vefsins fáum við í fyrsta skipti möguleika á að velja milli þess að hlusta á fullkomin "skilaboð" eða ófullkomna tjáningu raunverulegs fólks sem hefur engra fjárhagslegra hagsmuna að gæta með skrifum sínum.

Ég held að ástæðan fyrir því að vefleiðarar eru jafn vinsælir og raun ber vitni, sé að fólk er dauðleitt á því að vera óvirkir móttakendur fjöldaframleiddrar dagskrár. Fólk vill vera virkir þátttakendur.

Þú þarft ekki lengur að vera ríkur og/eða merkilegur til að gefa út skrifin þín / myndirnar þínar / tónlistina þína...

Vefleiðarinn er þinn eiginn litli fjölmiðill (eða öllu heldur "fámiðill"!) - fjölmiðill sem þú stjórnar og átt með húð og hári - jafnvel þótt það séu bara 10 mann sem fylgjast með honum.

"On the Web everybody's famous to fifteen people".
-- höfundur óþekktur. Mögulega upprunnið hjá David Weinberger

Ég held að margir skrifi vefleiðara m.a. af því þeim finnst þeir verða á einhvern hátt raunverulegri við það og jafnvel kynnast sjálfum sér betur fyrir vikið. Það felst líka ákveðin ögrun í því að tjá sig á opinberum vettvangi. Þar nær vefleiðarinn ákveðnu þægilegu jafnvægi sem virkar hvetjandi á fólk til að tjá sig og vera það sjálft. Maður situr einn fyrir framan tölvuna og getur tjáð sig óáreittur. Svo þegar maður hefur lokið sér af, þá skilur maður niðurstöðuna eftir á heimasíðunni sinni þar sem fólk getur barið hana augum án þess að maður þurfi að vera viðstaddur.

Vefleiðarinn er hin fullkomna lausn fyrir feimna athyglissjúka og laumuhnýsna. Þeir fyrrgreindu "sprikla" í einrúmi og þeir síðastnefndu hnýsast í einrúmi.

Maður getur óhræddur verið athyglissjúkur á eigin heimasíðu því maður er ekki að stela athyglinni frá öðrum. Allir geta verið athyglissjúkir í einu og enginn þarf að taka eftir neinu. Svo verður til sjálfkrafa ákveðið heiðursmannasamkomulag þegar lesandinn "kemur í heimsókn" og velur þar með sjálfviljugur að sjá skrípalætin.