Hvenær eru aldamót?

Skrifað 6. janúar 2000, kl. 00:41

Fyrir áramótin var mikil og lífleg umræða í gangi á einni af íslensku USENET fréttaráðstefnunum. Þótt árið væri liðið og umræðan lögst í dvala þá ákvað ég samt að kveða mér hljóðs.

Af fagurfræðilegum ástæðum er ég alveg á móti því að tala um ára(tuga|hundruða|þúsunda)mót áramótin 2000-2001. Mín persónulegu árþúsundamót voru í seinustu viku! - Basta!

Fyrir þessu hef ég mér blöndu raka og skoðana.

Hefðbundin notkun tugakerfisins

Samkvæmt allri hefðbundinni notkun á tugakerfinu þá hefjast tugir, hundruð, og þúsund (o.s.frv.) frá og með núlli. Þriðja þúsundið hefst frá og með tölunni 2000 (ekki 2001). Þetta er hefðbundin og eðlileg notkun á hugtaki tengdu tölum í tugakerfi.

Um ártöl og sögu tímatalsins

Munkurinn sem gangsetti tímatalið okkar datt í hug að telja frá fæðingu Jesú. Af stærðfræðilegum vanefnum ákvað munkgreyið að gefa fyrsta árinu tölugildið 1. Frá hans sjónarhóli var jú engin tala minni en 1. Hugtakið "núll sem tala" varð nefnilega ekki til fyrr en mörgum öldum seinna. Það er næsta víst að væri munkurinn vinur okkar á lífi í dag og enn á þeim buxunum að smíða tímatöl, þá léti hann þau sko byrja á núll...

Það reyndust vera fleiri álíka smáir gallar vera í stærðfræðinni að baki upprunalega tímatalinu. Þeir ollu því að vísindalegir valdsmenn fyrri ára ákváðu að leiðrétta tímatalið afturvirkt og skipta yfir í Gregoríanska tímatalið sem við notum í dag. Þar með leiðréttu þeir uppsafnaða skekkju sem nam 1-2 mánuðum.

Þjóðir heims voru misfljótar taka upp nýju tímamælistikuna, þannig að sögulegir viðburðir sem áttu sér stað í mismunandi löndum gátu verið (og eru jafnvel enn) skráðir á sömu dagsetningu (og jafnvel ártali) þótt að í raun og veru hafi liðið umtalsverður tími á milli þeirra.

Einnig: það er í dag alkunna að Jesú fæddist ekki umrætt ár 1 e.k.. Mælingin sem við þykjust vera að gera með áratalningunni er röng uppá a.m.k. 2-7 ár. Allar tímasetningar á sögulegum atburðum fyrir og í kringum kristsburð eru a.m.k. jafn ónákvæmar.

Niðurstaða

Þarna erum við með augljóst fordæmi fyrir því að upprunalegu forsendurnar í tímatalningunni þurfi ekki að líta á sem heilagan bókstaf. Þarna eru líka skýrar áminninginar um það hve sagnfræðilegar tímasetningar og talningar eru, og hafa alltaf verið, ónákvæm vísindi. Mér er spurn: hví er upphafsgildið svo heilagt að ekki megi gera á því (enn) eina fáfengilega lýtaaðgerð með því að setja ímyndað núll fyrir framan?

Það sem ég skil ekki hvers vegna margir gáfðuðustu menn nútímans ríghalda svona í þetta (marklausa) upphafsgildi "1" og láta það ýta úr skorðum almennum og eðlilegum málnotkunarvenjum tengdum talningum í tugakerfinu.

Ég segi: hafa skal það sem einfaldara er. Það að byrja almannaksáratugi á 01, 11, 21, etc. er alveg ofboðslega óþjált í munni og heila. Það er mun einfaldara að loka augunum, segja bara "fo*kitt", troða núllta árinu framan á tímatalið okkar og halda þannig samfellu í málnotkun hvort sem um ræðir mannsaldursár eða mannkynssöguár.

Post Scriptum

Reyndar er þessi barátta menntamanna(?) og almanaksvina, fyrir áratugum sem hefjast á 1, fyrir löngu töpuð. Það hefur sýnt sig að hinn almenni borgari telur í daglegu tali sína almannaksáratugi frá og með 0.

Heimskur almúginn veitir sjálfkrafa framhjá gallanum í kerfinu, og finnur sér tregðuminnstu leiðina.

- gleði :-)
- og gleðilegt ár :-)